De Giganten (Gigantes): De Grote Oorlog tegen de Olympus

De Gigantes, de Reuzen van de Griekse mythologie, waren niet slechts grote mannen. Zij waren oerwezens geboren uit de aarde zelf, de kinderen van Gaia verwekt uit het bloed van Ouranos toen hij door zijn zoon Cronus werd gecastreerd. Zij vertegenwoordigden de ruwe, ongeleide kracht van de aarde: immens van omvang, woest van aard en gedreven door een oude wrok tegen de Olympische orde die de Titanen had verdrongen.

Hun grote conflict met de Olympische goden, de Gigantomachia, was een van de bepalende mythologische gebeurtenissen van de Griekse kosmos, tweede in kosmisch belang alleen na de Titanomachia. De Gigantomachia was een strijd niet tussen gelijken maar tussen twee fundamenteel verschillende orders van zijn: de nieuwe, rationele, geordende Olympische wereld tegen de oude, brute, chthonische krachten van de aarde. De uitkomst, de overwinning van de goden, bevestigde en beveiligde de Olympische wereldorde voor altijd.

De Reuzen werden geboren in een van de gewelddadigste momenten in de Griekse kosmogonie. Toen Cronus zijn vader Ouranos castreerde met een adamantijnen sikkel, viel het bloed uit de wond op de aarde, op Gaia zelf. Uit dit bloed, dat de Aarde bevruchtte, ontsprongen drie klassen van wezens: de Erinyen (Furiën, godinnen van wraak), de Meliae (nimfen van es-bomen) en de Gigantes (Reuzen). Zij waren, vanaf het moment van hun conceptie, wezens geboren uit geweld, wraak en de oerwond opgelegd aan de hemelen.

De Theogonia van Hesiodus beschrijft de Reuzen als stralende wapenrusting dragend en lange speren, wat suggereert dat zij als strijders werden geboren, al uitgerust voor conflict. Latere bronnen werkten hun fysieke beschrijving verder uit: enorm van gestalte, met slangenpoten in plaats van menselijke benen (in veel artistieke representaties), lang haar en baarden, en het woeste uiterlijk van wezens geboren uit bloed.

Een cruciaal element van de aard van de Reuzen was een goddelijke profetie dat zij niet alleen door de goden konden worden gedood, dat hun dood de deelname van een sterveling vereiste. Zeus zocht de sterfelijke Heracles op om naast de Olympiërs te strijden, terwijl Gaia op haar beurt een speciaal kruid zocht dat haar kinderen onkwetsbaar zou maken zelfs voor sterfelijke wapens. Zeus verbood echter de zon, de maan en de dageraad te schijnen totdat hij het kruid eerst vond, waardoor Gaia haar beschermende werk niet kon voltooien.

De Gigantomachia begon toen de Reuzen, aangemoedigd door Gaia (die verontwaardigd was over de gevangenisstraf van de Titanen in Tartarus), een volledige aanval op de Olympus lanceerden. De Reuzen stapelden bergen op, Ossa op Pelion, om de hemelen te bereiken en de goden te overweldigen.

Afzonderlijke veldslagen binnen de Gigantomachia worden beschreven in latere bronnen, met name de Bibliotheca van Apollodorus:

Alcyoneus, de machtigste Reus, was onkwetsbaar op zijn thuisgrond Pallene: Heracles moest hem van zijn moederaarde slepen voordat hij hem met zijn pijlen doodde. Porphyrion, de koning der Reuzen, viel Hera aan en werd tegelijk neergeslagen door Zeus met een donderslag en Heracles met een pijl. Enceladus werd vastgepind onder het eiland Sicilië, gegooid door Athena, en zijn vulkanische woede wordt uitgedrukt door de uitbarstingen van de Etna. Polybotes werd verpletterd onder het eiland Cos, of een stuk van Cos dat Poseidon afbrak en naar hem gooide. Hippolytus werd gedood door Hermes, die de onzichtbaarheidshelm van Hades droeg. Gration werd gedood door Artemis. Agrius en Thoon werden vernietigd door de Moirai (Schikgodinnen) met bronzen knuppels. Mimas werd vernietigd door Hephaestus met gesmolten metaal uit zijn smidse.

De strijd eindigde met de volledige nederlaag van de Reuzen. Degenen die niet in gevecht werden gedood, werden begraven onder eilanden en bergen, hun voortdurende vulkanische activiteit en aardbevingen verklaard als de woeling van deze gevangen Reuzen onder de aarde.

Antaeus: Een Reus (of reuzenzoon van Gaia en Poseidon) die regeerde in Libië en alle reizigers dwong met hem te worstelen. Hij was onkwetsbaar zolang hij in contact bleef met de aarde (zijn moeder Gaia). Heracles ontdekte deze zwakheid, tilde hem van de grond en wurgde hem in de lucht.

Orion: Verscheidene beschreven als een Reus of een machtige sterfelijke jager. Zoon van Poseidon en de aarde, was Orion een enorme jager die stierf door de pijl van Artemis of werd gedood door een reusachtige schorpioen gestuurd door Gaia. Zeus plaatste hem onder de sterren als het sterrenbeeld Orion.

Otus en Ephialtes (de Aloaden): Twee reuzen die elk jaar een el in breedte en een vadem in hoogte groeiden. Zij sloten Ares op in een bronzen vat gedurende dertien maanden en beroemden zich erop de Olympus te willen bereiken door bergen te stapelen. Uiteindelijk werden zij misleid om elkaar te doden: Artemis transformeerde zichzelf in een hert en rende tussen hen door; elk gooide zijn speer naar het hert en trof zijn broer.

De Gigantomachia was ver meer dan een dramatisch slagverhaal: het was een kosmische allegorie voor de triomf van orde, beschaving en rationeel goddelijk bestuur over chaos, brute kracht en de ruwe macht van de aarde. De Olympische goden, met hun wetten, hun rede en hun geordende hiërarchie, vertegenwoordigden de aspiraties van de beschaving. De Reuzen, geboren uit oerbloed en gedreven door instinct en wrok, vertegenwoordigden de krachten die de beschaving voortdurend moet overwinnen om te bestaan.

Na de Perzische Oorlogen (490, 479 v.Chr.) werd de Gigantomachia een bijzonder beladen politiek symbool voor de Grieken: Grieken waren de goden, Perzen waren de Reuzen. De veldslagscènes verschenen op de oostelijke metopen van het Parthenon, op het grote altaar van Pergamon en op talloze openbare monumenten als een verklaring over de triomf van de Griekse beschaving over barbaars geweld.

De noodzaak van een sterveling (Heracles) voor de goden om de Reuzen te verslaan, draagt zijn eigen betekenis: de goddelijke orde alleen is onvoldoende. Beschaving vereist de actieve deelname van menselijke moed en kracht.

De Gigantomachia was een van de populairste onderwerpen in de gehele antieke Griekse kunst. De vroegste literaire beschrijving staat in de Theogonia van Hesiodus, en het meest gedetailleerde proza-verslag staat in de Bibliotheca van Apollodorus (c. 1e-2e eeuw n.Chr.), die de afzonderlijke veldslagen in de Gigantomachia systematisch catalogiseert.

In de beeldende kunst verschijnt de Gigantomachia op de oostelijke metopen van het Parthenon (447-438 v.Chr.). Het grootste overgebleven Gigantomachia-kunstwerk is het Grote Altaar van Pergamon (c. 180-160 v.Chr.), nu in het Pergamon Museum in Berlijn, een monumentale fries van meer dan 100 meter lang die de strijd in buitengewoon detail afbeeldt.