Nike: Griekse Godin van de Overwinning

Nike is de Griekse godin en personificatie van de overwinning, de goddelijke kracht die de winnaar kroont in elke wedstrijd, slag en competitie. Afgebeeld als een prachtige gevleugelde vrouw die neerstrijkt vanuit de hemel om haar gunst te schenken, was zij een van de meest actief vereerde kleine godheden van het antieke Griekenland, haar beeld verschijnt op munten, tempels en in de handen van grotere goden door de gehele antieke wereld.

Anders dan veel Griekse godheden wier mythen complexe persoonlijke verhalen omvatten, was Nike primair een goddelijk attribuut — de belichaming van een eigenschap eerder dan een personage met haar eigen dramatisch verhaal. Haar macht was niet onafhankelijk maar overdraagbaar: zij was de godin van de overwinning, wat betekent dat zij de overwinning zelf was, en haar aanwezigheid bij een wedstrijd bepaalde de uitkomst. Nike aan je zijde hebben betekende winnen; haar gunst missen betekende verliezen, ongeacht de eigen kracht of voorbereiding.

Nike en haar familie speelden een beslissende rol in de Titanenoorlog. Haar moeder Styx, de heilige rivier van de Onderwereld, was de eerste die Zeus steunde met haar kinderen Nike (Overwinning), Kratos (Kracht), Bia (Geweld) en Zelus (Ijver) toen de opstand van de Titanen uitbrak. Door hun vroege steun aan Zeus werd Nike zijn permanente metgezel op de Olympus.

Na de overwinning van de Olympiërs op de Titanen nam Zeus Nike op als zijn constante gezellin, plaatste haar naast zijn troon en maakte haar tot de belichaming van zijn gezag. Elke overwinning die Zeus behaalde — en later elke overwinning die de goden aan stervelingen schonken — was een manifestatie van de aanwezigheid van Nike.

De meest beroemde afbeelding van Nike in de antieke kunst is waarschijnlijk het kleine maar prachtige Tempel van Athena Nike op de Atheense Akropolis, naast het Parthenon gebouwd in de 5e eeuw v.Chr. Dit bouwwerk, gewijd aan een samengevoegde Athena-Nike godheid, belichaamde de overtuiging dat militaire overwinning een geschenk van de godin was.

Binnen het Parthenon zelf stond het kolossale chryselefantien standbeeld van Athena (gemaakt door Pheidias), in wiens uitgestrekte rechterhand een kleine figuur van Nike stond — een gevleugelde vrouw ter grootte van een mens. Dit was een krachtige beeldentaal: de machtigste godin van Athene hield de overwinning letterlijk in haar hand, klaar om haar te schenken aan degenen die haar dienst verdienden.

De naam Nike is verreweg de meest herkenbare erfenis van een Griekse godheid in de moderne commerciële wereld. In 1971 noemde het oprichtende sportkledingbedrijf zich Nike naar de godin van de overwinning, en koos als logo de Swoosh — een gestileerde weergave van de vleugel van Nike. De naam en het logo verwijzen direct naar de goddelijke overwinning die atleten nastreefden.

De Samothrace Nike (ook bekend als de Nike van Samothrake, nu in het Louvre) — een van de meest bewonderde beeldhouwwerken in de westerse kunst — toont Nike neerstrijkend op de boeg van een schip, haar vleugels uitgespreid in de wind. Gemaakt rond 190 v.Chr., vertegenwoordigt zij de piek van Hellenistische beeldhouwkunst en is misschien het meest gefotografeerde oud-Griekse kunstwerk ter wereld.