De Rivier de Styx: Grens tussen de Levenden en de Doden

De Rivier de Styx is de beroemdste waterloop in alle mythologie, de donkere, koude grens die de wereld van de levenden scheidt van het rijk van de doden. In de Griekse kosmologie slingerde de Styx negen maal rond de Onderwereld, de buitenste grens van Hades' koninkrijk vormend en het eerste obstakel dat elke ziel na de dood moest overwinnen. De Styx bereiken was werkelijk de wereld van de levenden hebben verlaten; haar oversteken was voorbij alle mogelijkheid van terugkeer gaan.

De Styx was meer dan een grens. Het was ook een heilige eed. Wanneer de goden bij de Styx zwoeren, riepen zij de meest bindende verbintenis in de kosmos op — een die zelfs Zeus niet zonder gevolgen kon breken. Het rivierwater was zo krachtig dat het gezegd werd alle vaten op te lossen behalve die gemaakt van een paardenhoof, en de godin Styx zelf werd geëerd als een oeroudelijke macht wier gezag de Olympiërs erkenden met ontzag en vrees.

De beroemdste sterfelijke ontmoeting met de Styx was die van de held Achilles, wiens moeder Thetis hem bij zijn geboorte in de rivier dompelde om hem onkwetsbaar te maken. Het enige punt dat zij vasthield, zijn hiel, bleef onbeschermd, en het was daar dat hij uiteindelijk werd gedood. De uitdrukking 'Achilleshiel' is elke Europese taal binnengegaan als een blijvende herinnering aan deze mythe.

De Styx bezette een unieke positie in de Griekse religie omdat ze heilig was aan de goden zelf. In Hesiodus' Theogonie wordt Styx beschreven als een dochter van Oceanus en Tethys, een Titanide en oeroudelijke watergodin van immense macht. Toen Zeus de goden opriep voor oorlog tegen de Titanen, was Styx de eerste godheid die naar zijn zijde kwam, haar kinderen Nike (Overwinning), Bia (Kracht), Kratos (Sterkte) en Zelus (Ijver) meebrengende als bondgenoten. In ruil verleende Zeus haar de opperste eer de eedrivier van de goden te worden.

De eed bij de Styx was de plechtigste verbintenis in de Griekse mythologie. Wanneer een god bij de Styx zwoer en de eed brak, werd de boodschapster Iris gestuurd om een kruik Styx-water te halen. De overtreden god werd dan gedwongen ervan te drinken, waardoor hij een jaar lang bewusteloos en ademloos raakte en negen jaar werd uitgesloten van de goddelijke feestmalen. Zelfs Zeus was gebonden door dit mechanisme, de Styx-eed had een dwangmatige kracht die onafhankelijk van zijn gezag werkte.

Virgil's Aeneïs toont de Styx als de eerste watertje die de onlangs gestorven zielen tegenkomen, een uitgestrekte, donkere, traagstromende rivier waar Charon de veerman wacht om zielen over te varen in zijn lekke boot. De oever van de Styx is vol met zielen die nog niet kunnen oversteken omdat zij niet zijn begraven of Charons vergoeding niet kunnen betalen.

Charon de Veerman: De meest beroemde scène geassocieerd met de Styx is de oversteek van de doden in Charons boot. Charon was een grimmige, oude veerman die betaling eiste — een obol-munt — voor hij een ziel overzette. Dit gaf aanleiding tot de Griekse begrafenisgewoonte van het plaatsen van een munt in de mond of op de ogen van de doden. Degenen die niet konden betalen of niet behoorlijk waren begraven, werden achtergelaten om honderd jaar op de nabije oever te wachten.

De Eed bij de Styx: In de Ilias zweert Zeus bij de Styx dat hij het verzoek van Thetis zal inwilligen om Achilles te eren, een belofte die hij niet kan intrekken zelfs als de gevolgen ervan de Olympiërs bedreigen. De absolute bindende kracht van de Styx-eed drijft tal van mythologische verhaallijnen.

Achilles en de Styx: De zeegodin Thetis, vastbesloten haar sterfelijke zoon Achilles te beschermen, dompelde hem in de wateren van de Styx bij zijn geboorte. Ze hield hem bij de hiel vast, waardoor dat ene punt onbeschermd bleef. Toen de Trojaanse prins Paris Achilles trof met een pijl geleid door Apollo, trof die zijn hiel en doodde hem. Deze mythe gaf het Engels de uitdrukking 'Achilleshiel' voor een fatale kwetsbaarheid.

Orpheus bij de Styx: Toen de muzikant Orpheus afdaalde naar de Onderwereld om zijn dode vrouw Eurydice terug te halen, moest hij de Styx oversteken. Charon, doorgaans onwrikbaar, was zo bewogen door Orpheus' muziek dat hij de levende man overvaardigde, een overschrijding van de grens tussen leven en dood die onderstreept hoe buitengewoon Orpheus' gaven werden beschouwd.

De antieke Grieken identificeerden een echte waterval in Arcadië als de fysieke locatie van de Styx. De Mavroneri ('Zwart Water') waterval op de berg Chelmos in het noordelijke Peloponnesos werd beschouwd als de aardse manifestatie van de Styx. Haar water werd beschreven als schokkend koud, met een ijzersmaak en in staat alle vaten op te lossen behalve een paardenhoof — beweringen die mogelijk de werkelijk ongewone minerale eigenschappen van het water weerspiegelen.

Pausanias, de 2e-eeuwse reizigers schrijver, beschrijft de Styx (Mavroneri) als een kleine waterval die neervalt van een steile klif, omgeven door rotsen, en merkt op dat het water als dodelijk voor zowel mensen als dieren werd beschouwd. Wetenschappelijke analyse van de Mavroneri heeft bevestigd dat het ongewone minerale eigenschappen bevat, waaronder calciumcarbonaatafzettingen en lage temperaturen, die antieke waarnemers buitengewoon en mogelijk bovennatuurlijk zouden hebben geleken.