De Twaalf Werken van Heracles: De Grootste Taken in de Griekse Mythologie

De Twaalf Werken van Heracles zijn de meest gevierde heroïsche cyclus in de gehele Griekse mythologie, een reeks schijnbaar onmogelijke taken die hun held ondernam niet in het streven naar roem of schat, maar als boetedoening voor een daad van waanzin waarvoor hij niet volledig verantwoordelijk was. De werken nemen Heracles mee naar de uiteinden van de aarde en verder, confronterende monsters, onsterfelijke beesten, verraderlijke koningen en de goden zelf.

Heracles (bij de Romeinen bekend als Hercules) was de opperste held van de antieke Grieken, het ideaal van lichamelijke kracht en volhardende dapperheid. Zoon van Zeus en de sterfelijke vrouw Alcmene, was hij de grootste van alle sterfelijke mannen, maar zijn leven werd niet gedefinieerd door gemak maar door lijden: de onstilbare haat van Hera, die zijn bestaan als bewijs van Zeus' ontrouw nooit kon vergeven, achtervolgde hem van geboorte tot dood en verder.

De Twaalf Werken vertegenwoordigen de definitieve vertelling van Heracles' loopbaan, hoewel zijn mythologische biografie veel groter is: hij nam deel aan de Argonauten-expeditie, vocht in de Gigantomachy, plunderde Troje in een eerdere generatie, en had tientallen andere avonturen. Maar het zijn de werken die hem definieerden voor de oudheid en voor alle latere tijdperken.

De oorsprong van de Twaalf Werken ligt in tragedie, goddelijke vervolging en een orakelsbevel verlossing te zoeken door dienst.

De Geboorte van Heracles

Heracles werd geboren in Thebe, de zoon van de sterfelijke vrouw Alcmene en, onbemerkt door haar echtgenoot Amphitryon, van Zeus, die zich als Amphitryon had vermomd. Hera, de vrouw van Zeus, was woedend en koesterde een onmiddellijke en onverbiddelijke haat voor het kind. Hera's eerste poging de zuigeling Heracles te doden mislukte spectaculair: zij stuurde twee slangen naar zijn wieg, maar de zuigeling Heracles, al buitengewone kracht toonend, wurgte er één in elke hand.

De Waanzin en het Vergrijp

Heracles groeide op tot de grootste krijger van Griekenland. Hij trouwde met Megara, dochter van de koning van Thebe, en had kinderen met haar. Toen sloeg Hera toe. Zij stuurde een aanval van waanzin op Heracles, en in zijn waanidee doodde hij zijn eigen vrouw Megara en hun kinderen, hen verwisselt voor vijanden. Toen de waanzin trok en hij zag wat hij had gedaan, was Heracles vernietigd. Hij ging naar het Orakel in Delphi. Apollo's Orakel gaf haar antwoord: hij moest naar Tiryns gaan en koning Eurystheus twaalf jaar dienen, wat Eurystheus hem ook opdroeg te doen. Als hij slaagde, zou hij worden beloond met onsterfelijkheid.

De naam 'Heracles', wat Roem van Hera betekent, is bitter ironisch: een man wiens elke prestatie alleen mogelijk was gemaakt door Hera's onstilbare pogingen hem te vernietigen.

Eurystheus, geholpen in zijn plannen door Hera, wees twaalf werken toe ontworpen om onmogelijk te zijn. Elk was bedoeld Heracles te doden of op zijn minst te vernederen. Elke keer zegevierde Heracles.

Werk 1: De Nemeïsche Leeuw

Heracles werd gestuurd de Nemeïsche Leeuw te doden, een monsterlijk beest met een huid die geen wapen kon doorboren. Heracles dreef de leeuw zijn grot in, blokkeerde een uitgang, en worstelde hem met blote handen, hem wurgend tot de dood. Hij pelde hem dan met zijn eigen klauwen, het enige dat scherp genoeg was zijn eigen huid te doorboren. Heracles droeg de onneembare huid van de leeuw als zijn kenmerkende pantser voor de rest van zijn leven.

Werk 2: De Lernaeïsche Hydra

De Hydra was een veelkoppig waterslang in de moerassen van Lerna, wiens adem en bloed dodelijk vergiftig waren. Elke keer dat Heracles een kop afhakte, groeiden er twee nieuwe terug. Eurystheus weigerde dit werk te tellen als legitiem omdat Heracles' neef Iolaus hem hielp door elke stomp onmiddellijk te branden na elke onthoofding, teruggroei preventend. Heracles sneed de onsterfelijke centrale kop als laatste af en begroef hem onder een enorme rots. Hij doopte zijn pijlen in het giftige bloed van de Hydra, een detail dat later tot zijn eigen dood zou leiden.

Werk 3: De Ceryneitische Hinde

De Ceryneitische Hinde was een gouden-geweide hert heilig aan Artemis, te snel om te worden gevangen. Heracles achtervolgde hem een vol jaar voor hij hem uiteindelijk ving. Hij bracht hem naar Eurystheus en bracht hem daarna terug naar Artemis.

Werk 4: Het Erymanthische Zwijn

Heracles werd gestuurd een monsterlijk zwijn te vangen (niet te doden) dat de Erymanthusberg teisterde. Hij dreef het zwijn in diepe sneeuw, waar het vast raakte, en bond het. Toen hij het terugbracht naar Tiryns, was Eurystheus zo bang dat hij zich verstopte in een grote opslagkruik, een detail dat antieke kunstenaars met zichtbaar genoegen afbeeldden.

Werk 5: De Stallen van Augias

Koning Augias van Elis bezat kudden goddelijk vee in de duizendtallen; zijn stallen waren nooit gereinigd. Eurystheus beval Heracles ze op één dag te reinigen, een belediging ontworpen te vernederen. Heracles leidde twee rivieren (de Alpheus en de Peneus) door de stallen, ze in uren schoonwassend. Augias weigerde te betalen, bewerend dat de rivieren het werk hadden gedaan. Eurystheus weigerde dit werk te tellen omdat Heracles ervoor betaald had willen worden.

Werk 6: De Stymphalische Vogels

Een enorme zwerm vogels met bronzen veren, bronzen snavels en bronzen klauwen teisterde het gebied rondom het Stymphalische Meer. Athena verstrekte Heracles bronzen castagnetten (gemaakt door Hephaestus) om de vogels op te schrikken in vlucht; hij schoot ze daarna neer met zijn pijlen terwijl ze opstegen.

Werk 7: De Kretenzische Stier

Koning Minos van Kreta had een prachtige stier ontvangen van Poseidon om te offeren, maar Minos hield hem voor zichzelf, waardoor de god de stier waanzinnig maakte. Heracles zeilde naar Kreta, overweldigde de razende stier met zijn blote handen, en bracht hem terug naar het vasteland van Griekenland.

Werk 8: De Merries van Diomedes

De Thracische koning Diomedes hield een kudde merries die hij voedde met mensenvlees, het vlees van zijn eigen gasten. Heracles zeilde naar Thracië en greep de merries. Hij voedde Diomedes aan zijn eigen paarden, en leidde de verzadigde merries terug naar Eurystheus.

Werk 9: De Gordel van Hippolyta

Heracles moest de oorlogsgordel van Hippolyta, koningin van de Amazonen, een riem gegeven door Ares, verkrijgen. Hippolyta, onder de indruk van Heracles, stemde aanvankelijk vrijwillig in. Hera, vermomd als een Amazone, verspreidde het gerucht dat Heracles was gekomen hun koningin te ontvoeren. Een gevecht brak uit; Heracles doodde Hippolyta (in de meeste versies) en nam de gordel met geweld.

Werk 10: Het Vee van Geryon

Geryon was een drielichamig monster dat prachtig rood vee hield op het eiland Erytheia aan de verre westelijke rand van de wereld. Heracles reisde erheen, doodde Geryons tweekoppige hond Orthus, de herder Eurytion, en ten slotte Geryon zelf met een enkele pijl die alle drie lichamen doordrong. Hij dreef het vee terug over Europa naar Griekenland.

Werk 11: De Gouden Appels van de Hesperiden

De Hesperiden waren nimfen die een tuin bewaakten aan de westelijke rand van de wereld waar gouden appelbomen groeiden, verzorgd door de grote slang Ladon. Heracles bevrijdde Prometheus van zijn rots, zijn arend doodend; als dank vertelde Prometheus hem Atlas te sturen om de appels te halen in zijn plaats. Atlas droeg de hemel; hij stemde ermee in de appels te halen als Heracles zijn last overnam. Heracles nam de hemel op zijn eigen schouders. Atlas keerde terug met de appels maar weigerde de hemel terug te nemen. Heracles misleidde hem door te vragen de hemel even vast te houden terwijl hij zijn schouderpad aanpaste, en liep daarna weg met de appels.

Werk 12: Het Vangen van Cerberus

Het laatste en meest angstaanjagende werk was het terugbrengen van Cerberus, de driekoppige hond die de ingang van de Onderwereld bewaakte, zonder gebruik te maken van enig wapen. Heracles daalde af naar het rijk van Hades. Hades zelf gaf toestemming Cerberus mee te nemen, mits Heracles geen wapens gebruikte. Heracles worstelde Cerberus tot onderwerping met blote handen en sleepte hem naar de oppervlakte. Toen hij de hond presenteerde aan Eurystheus (die opnieuw in zijn kruik verstopte), bracht Heracles Cerberus terug naar de Onderwereld. De twaalf werken waren voltooid.

De voltooiing van de twaalf werken beëindigde Heracles' lijden niet. Het instrument van zijn dood was, met verschrikkelijke ironie, zijn eigen Hydra-vergiftigde pijlen.

Heracles' tweede vrouw, Deianira, had een flesje 'liefdesdrank' ontvangen van de stervende Centaur Nessus, die Heracles had neergeschoten met een Hydra-vergiftigde pijl nadat Nessus had geprobeerd haar te ontvoeren. Wat Nessus haar had gegeven was geen liefdesdrank maar een dodelijk vergif, het venijn van de Hydra doordrenkt in zijn bloed. Geruchten horend dat Heracles verliefd was geworden op de prinses Iole, weekte Deianira een ceremonieel gewaad in de inhoud van het flesje en stuurde het naar Heracles als geschenk.

Toen Heracles het vergiftigde gewaad aantrok, brandde het Hydra-venijn door zijn vlees. In zijn doodsangst bouwde Heracles zijn eigen brandstapel op de berg Oeta, ging erop liggen, en vroeg zijn metgezellen hem aan te steken. Een jonge man genaamd Philoctetes stemde uiteindelijk in, en ontving de grote boog van Heracles als dank.

Terwijl de brandstapel brandde, klonk een donderslag en nam Zeus het goddelijke deel van Heracles mee naar de Olympus in een wolk. De held werd vergoddelijkt, onsterfelijk gemaakt, zelfs verzoend met Hera (hij trouwde haar dochter Hebe, godin van de jeugd), en werd verwelkomd onder de Olympiërs. Hij had zijn misdaad uitgeboet, zijn werken voltooid, en de onsterfelijkheid verdiend die het Orakel had beloofd.

Verlossing door Lijden: De overarching structuur van de werken is er een van verlossing: Heracles begaat een afschuwelijk vergrijp (zelfs als het voortkomt uit door Hera opgewekte waanzin), en boet er voor door heldendaden die zijn schuld uitwissen. De werken zijn geen triomf maar een boetedoening, en het is pas na hun voltooiing dat Heracles' latere sterven leidt naar de ultieme beloning van goddelijkheid.

Beschaving versus Chaos: Veel van de werken kunnen worden gelezen als het herstel van de beschaafde orde door het beheersen of verwijderen van monsters en chaotische elementen. De Nemeïsche Leeuw, de Hydra, de Stymphalische Vogels, de man-etende Merries van Diomedes: Heracles brengt telkens orde in wat chaotisch en gevaarlijk was. Hij is een beschavingsheld.

Menselijke Uithoudingsvermogen: De werken zijn ook een verhaal over het vermogen van mensen het onmogelijke te overwinnen door volharding. Heracles slaagt niet altijd door brute kracht, ook door sluwheid (de stallen van Augias, het misleiden van Atlas). Hij is de archetypische held die alle grenzen van het menselijk vermogen test en overschrijdt.