Tartarus: Oeroudelijke God van de Diepste Afgrond

Tartarus is een van de oudste en meest fundamentele krachten in de Griekse mythologie, een oeroudelijke godheid die bestond bij het allerprilste begin van de schepping, verschijnend na Chaos naast Gaia, Eros, Erebus en Nyx. Anders dan de meeste Griekse goden was Tartarus tegelijkertijd een godheid en een plek: een uitgestrekte, zonloze afgrond die zo ver onder de Onderwereld lag als de aarde onder de hemel lag.

Als god belichaamde Tartarus het concept van absolute diepte en grenzeloze duisternis. Als rijk beschreef zijn naam de ultieme gevangenis van de Griekse kosmos — een plek zo diep dat een aambeeld dat vanuit de aarde viel negen dagen en negen nachten zou vallen voor het de bodem bereikte. Deze dubbele natuur — als goddelijk wezen en als fysieke realiteit — maakte Tartarus uniek krachtig in de Griekse mythologische verbeelding.

In Hesiodus' Theogonie is Tartarus een van de eerste entiteiten die tot bestaan kwamen. Na Chaos verrezen Gaia (Aarde) en Tartarus samen — de een de stevige basis van de fysieke wereld, de ander de grenzeloze leegte eronder. Dit koppel plaatste Tartarus als het noodzakelijke tegendeel van Gaia: zij strekte zich omhoog uit naar de hemel, hij stortte neer in oneindige duisternis.

Hesiodus beschrijft Tartarus als liggend 'in de diepten van de brede aarde', specifiek zo ver onder het oppervlak als de hemel erboven is. Hij was niet slechts een kenmerk van het landschap maar een oeroudelijke kracht zo oud en fundamenteel als de aarde zelf. Zijn bestaan ging alle Titanen, alle Olympiërs, en alle verhalen van goden en helden die zouden komen vooraf.

Als locatie diende Tartarus in de Griekse mythologie als de ultieme gevangenis voor degenen die de ergste misdaden tegen de kosmische orde hadden begaan. De Titanen werden na hun verlies in de Titanenoorlog door Zeus in Tartarus opgesloten, bewaakt door de Hecatoncheiren. De meest beruchte bewoners van Tartarus waren de eeuwig gestraften: Sisyphus met zijn steen, Tantalus in zijn water-en-fruit-val, Ixion op zijn brandend wiel, en de Danaïden met hun lekke vat.

Tartarus als strafplaats onderscheidt zich van de rest van de Onderwereld: terwijl de meeste doden in de Asphodelvelden eindigden of in Elysium beloond werden, was Tartarus gereserveerd voor de werkelijk goddeloze — degenen die de goden hadden beledigd, de kosmische orde hadden ondermijnd, of misdaden hadden gepleegd die de eeuwige straf rechtvaardigden.

De beroemdste mythe waarbij Tartarus als godheid actief betrokken is, betreft zijn verwekking van Typhon met Gaia. Na de overwinning van Zeus op de Titanen, woedend over hun straf, verenigde Gaia zich met Tartarus en brachten samen het meest angstaanjagende monster voort dat ooit bestond: Typhon, honderd drakenkoppen, vuur ademend, met een schreeuw die alle geluiden van alle dieren omvatte.

De strijd van Zeus met Typhon was de laatste en gevaarlijkste uitdaging voor zijn heerschappij. Typhon wist tijdelijk Zeus te overweldigen en zijn pezen te stelen, waardoor Zeus verlamd was. Uiteindelijk herstelde Hermes Zeus' pezen, en Zeus versloeg Typhon met zijn bliksem en begrof hem onder de berg Etna — vandaar dat de Etna een vulkaan is: de gevangen adem en vuuradem van Typhon.