Leto: Titaanmoeder van Apollo en Artemis

Leto was een tweede-generatie Titaangodin, dochter van de Titanen Koios en Phoebe, en de moeder van twee van de machtigste Olympische goden: Apollo, god van de zon, muziek en profetie, en Artemis, godin van de jacht en de maan. Haar plaats in de Griekse mythologie wordt bijna geheel bepaald door de relatie met haar kinderen: zij is een godin van moederschap, uithoudingsvermogen en stille waardigheid, en haar centrale mythe is een van de meest dramatische beproevingen die een godheid in het Griekse pantheon ooit heeft doorstaan.

Toen Leto zwanger was geworden van Zeus, werd zijn koningin Hera verteerd door jaloezie. Zij verbood elk land en eiland op aarde Leto een plek te bieden om te rusten en te baren, en zij stuurde de grote slang Python om haar meedogenloos door de wereld te achtervolgen. Leto zwierf in pijn en uitputting en smeekte het ene land na het andere om schuilplaats, totdat zij ten slotte toevlucht vond op het kleine, kale, drijvende eiland Delos, dat niets te verliezen had. Zich vasthoudend aan een palmboom baarde zij eerst Artemis en daarna, na negen dagen weeën, Apollo.

In Rome stond Leto bekend als Latona, en haar verhaal werd met bijzonder medeleven verteld door Ovidius en Vergilius.

Leto werd geboren uit de Titanen Koios en Phoebe, een koppeling die haar afstamming tot een van de meest intellectueel onderscheiden in het Titaanpantheon maakte. Haar vader Koios was de Titan van het intellect en de hemelszas, terwijl haar moeder Phoebe een godin was van profetische helderheid, verbonden met het orakel van Delphi voordat het overging naar haar kleinzoon Apollo.

Haar enige zuster was Asteria, een godin van vallende sterren en nachtelijke orakels, die ook een opmerkelijke rol speelt in de centrale mythe van Leto: toen Zeus Asteria najaagde met hetzelfde verlangen als hij voor Leto voelde, wierp Asteria zich in de zee om hem te ontvluchten en werd zij omgevormd tot een drijvend eiland, het eiland Delos zelf, dat Leto later de enige schuilplaats zou bieden die zij in haar nood kon vinden.

Het goddelijke domein van Leto was gecentreerd op moederschap, niet vruchtbaarheid en generatie in de brede agrarische zin van Rhea of Demeter, maar specifiek de diep persoonlijke ervaring van het dragen, baren en beschermen van kinderen. Zij belichaamde het lijden van een moeilijke bevalling, de felle beschermingsdrang van een moeder voor haar jongen, en de stille, standvastige moed die nodig is om voor de kinderen ontbering te verduren.

Zij was ook geassocieerd met bescheidenheid en betamelijkheid. Antieke bronnen beschrijven haar consequent als zacht, waardig en ingetogen, het tegengestelde van de agressieve of extravagante goden. De filosoof Plato prees Leto als voorbeeld van goed moederschap.

De Zwerftocht en de Geboorte op Delos: De centrale mythe van Leto begint wanneer Hera, woedend over Zeus' verhouding met de Titaangodin, elk land op aarde verbiedt Leto tijdens haar weeën onderdak te bieden. De grote slang Python wordt gestuurd om haar zonder rust te achtervolgen. Leto trekt van land tot land, smeekend om een plek om te baren, maar elk eiland en elke kust weigert uit angst voor de toorn van Hera. Ten slotte bereikt zij het kleine drijvende eiland Delos, oorspronkelijk haar zuster Asteria getransformeerd, dat, niets te verliezen hebbend, haar aanvaardt. Zich vasthoudend aan een palmboom baart Leto eerst Artemis (gemakkelijk, in de meeste versies) en daarna, na negen dagen van martelende weeën, Apollo. Het moment dat Apollo wordt geboren, wordt Delos permanent verankerd en heilig.

Leto en Niobe: Niobe, koningin van Thebe en dochter van Tantalus, pochte publiekelijk dat zij meer eer verdiende dan Leto omdat zij veertien schitterende kinderen had gebaard (zeven zonen, zeven dochters) terwijl Leto er slechts twee had. Deze hubris vereiste goddelijke straf. Leto riep haar goddelijke tweeling op, die van de Olympus neerdaalde gewapend met hun bogen en al de kinderen van Niobe doodde. De onttredderde Niobe weende zonder ophouden en werd uiteindelijk door de goden omgevormd in een wenende rots op de berg Sipylus.

Leto en de Lycische Boeren: In een mythe die door Ovidius is bewaard, kwam Leto naar Lycie (in Klein-Azie) na de geboorte van Apollo en Artemis, uitgeput en dorstig. Zij knielde bij een poel om te drinken maar werd bespot en bekogeld met modder door plaatselijke boeren die het water roerig maakten. Leto strafte hen door hen in kikkers te veranderen, wezens die voor eeuwig gedoemd zijn in modderig water te leven.

Leto was de dochter van de Titanen Koios en Phoebe, waarmee haar afstamming werd geassocieerd met intellect, de hemelszas en profetische helderheid. Haar zuster Asteria had zich omgevormd tot het eiland Delos om aan Zeus te ontvluchten, en verschafte daarmee onbedoeld de enige schuilplaats die Leto ooit in haar nood zou vinden. De band tussen de zusters was aldus permanent in het landschap van de goddelijke wereld geschreven.

Haar relatie met Zeus was er een van liefde maar niet van gelijke standing. Zeus wordt in de mythe afgeschilderd als oprecht bezorgd om Leto, hij dwong uiteindelijk de barensgode Eileithyia de weeën van Leto bij te wonen, maar zijn bescherming van haar werd beperkt door zijn noodzaak zijn huwelijk met Hera te beheersen.

Haar relatie met haar tweeling Apollo en Artemis was het middelpunt van haar bestaan en haar mythologie. Zij waren hun moeder toegewijd en snel haar eer te verdedigen, wat de Niobe-mythe het meest dramatisch aantoonde.

Het belangrijkste cultusplaats van Leto was het eiland Delos, de heilige geboorteplaats van Apollo en Artemis. Delos werd het meest belangrijke religieuze heiligdom in de Egeische wereld, een heilig, neutraal eiland waar oorlog verboden was. Leto had een heiligdom op Delos naast die van haar kinderen.

Op Delphi, waar Apollo zijn grote orakel hield, werd Leto ook vereerd als deel van de heilige familie. In Lycie (zuidwest Klein-Azie) had Leto een uitzonderlijk belangrijke cultus. De Lyciers noemden haar Lada, een naam die mogelijk een zeer antieke, pre-Griekse vorm van haar naam bewaart, en zij was hun primaire godheid.

De palmboom was het meest kenmerkende symbool van Leto, onlosmakelijk verbonden met de stichtende mythe van de geboorte van Apollo en Artemis. Zij hield zich vast aan een palmboom op Delos tijdens haar weeën, en de palm werd heilig als de boom die de geboorte van twee van de grootste Olympische goden had bijgewoond en beschut.

De wolf was een van haar heilige dieren. Antieke bronnen beschrijven wolven als haar metgezellen en beschermers. De sluier verscheen consequent in artistieke afbeeldingen van Leto, haar kwaliteiten van bescheidenheid en verborgenheid suggererend. De haan was heilig aan Leto als aankondiging van de dageraad.