Hector: Kampioen van Troje en Model van Heroïsche Plicht

Hector, oudste zoon van Koning Priamus en Koningin Hecuba van Troje, was de grootste krijger aan de Trojaanse zijde van de Trojaanse Oorlog en een van de meest volledig uitgewerkte mensen in de gehele antieke literatuur. In tegenstelling tot veel helden van de Griekse mythologie die primair worden gedefinieerd door bovenmenselijke krachten of goddelijke gunst, onderscheidt Hector zich bovenal door zijn menselijkheid: zijn tederheid jegens zijn vrouw en zoon, zijn onwankelbare plichtgevoel, zijn moed in het aangezicht van een oorlog waarvan hij weet dat Troje die uiteindelijk niet kan winnen, en zijn tragische dood door de handen van een man die hij niet kan verslaan.

Homerus' Ilias is, in zekere zin, het verhaal van Achilles, maar Hector is het morele hart ervan. Hij vecht niet voor roem of goddelijk lot, maar om zijn stad, zijn familie en zijn volk te beschermen. Hij weet uit profetie dat Troje gedoemd is, dat hij zelf zal sterven voordat het valt, en toch blijft hij vechten. Dit bewuste heldendom tegenover een zeker einde geeft hem een statuur die de nominale held van het epos overstijgt.

De Ilias eindigt niet met een Griekse triomf maar met de begrafenis van Hector, een bewuste keuze van Homerus die het gehele gedicht omlijst als een meditatie over sterfelijkheid, verlies en de kosten van oorlog voor beide partijen. De laatste regel van het epos, "Zo waren de begrafenisriten van Hector, temmer van paarden," is een van de meest ontroerende conclusies in de wereldliteratuur.

Hector was de eerstgeboren zoon van Priamus, de bejaarde en nobele koning van Troje, en Hecuba, zijn koningin. Troje, ook Ilium genoemd, was een welvarende en machtige stad die de straten tussen de Egeïsche Zee en de Zwarte Zee beheerste aan de noordwestelijke punt van Klein-Azië (het huidige Turkije). Priamus had vijftig zonen en vijftig dochters bij verschillende vrouwen en bijvrouwen; Hector was de oudste en meest geëerde, de kroonprins en de militaire bevelhebber van de stad.

Zijn geboorte werd van meet af aan overschaduwd door profetie. Toen zijn jongere broer Paris werd geboren, droomde Hecuba dat ze een brandende toorts had gebaard die heel Troje in vlammen zette. De ziener Aesacus interpreteerde dit als een teken dat het kind de vernietiging van de stad zou veroorzaken en adviseerde hem bloot te stellen op de Berg Ida. De baby Paris werd aan een herder gegeven in plaats van gedood, en werd uiteindelijk herkend en terug verwelkomd in de koninklijke familie, wat de keten van gebeurtenissen in gang zette die leidde tot de Trojaanse Oorlog.

Hector zelf droeg geen dergelijk profetisch stigma. Hij werd opgeleid als krijger en leider vanaf zijn jeugd, en tegen de tijd van de oorlog had hij zichzelf bewezen als de grootste strijder in heel Azië, een man van zo groot vermogen dat de Grieken hem alleen al een heel leger waard achtten. Zijn bijnaam, hippodamos, "temmer van paarden," weerspiegelt zijn aristocratische uitmuntendheid en de heroïsche cultuur van de strijdwagenrijdende adel.

Hij trouwde met Andromache, dochter van Koning Eetion van de Cilicische stad Thebe-onder-Plakos. Achilles had eerder die stad geplunderd tijdens een raid en Eetion gedood, wat betekende dat de vrouw van wie Hector hield haar vader en broers al aan zijn grootste vijand had verloren voordat de Ilias zelfs begint. Ze hadden één zoon, Astyanax (Heer van de Stad), ook Scamandrius genoemd, een kind dat verschijnt in een van de tederste huiselijke scènes in heel Homerus.

Voor de oorlog leefde Hector als erfgenaam van een van de rijkste en machtigste steden in de antieke wereld. De strategische positie van Troje aan de Hellespont maakte het enorm rijk door handel, en het hof van Priamus was beroemd om zijn rijkdom en het aantal van zijn zonen en bondgenoten. Hector beval het Trojaanse leger en was de feitelijke militaire leider van de stad, zelfs in vredestijd.

Zijn relatie met zijn broer Paris was van meet af aan gecompliceerd. Paris, mooi, bedreven met een boog, begunstigd door Aphrodite, was alles wat Hector niet was: zelfzuchtig, genotzuchtig en geneigd de frontlinies te mijden. Toen Paris de Trojaanse Oorlog provoceerde door Helena, vrouw van de Spartaanse koning Menelaus, te verleiden en te ontvoeren, veroordeelde Hector zijn broer niet maar aanvaardde de gevolgen. Zijn gevoel voor familietrouw en burgerplicht overrulede elk persoonlijk oordeel dat hij mogelijk had over de wijsheid van Paris' daden.

De scène waarin Hector Paris berispt voor zijn lafheid tijdens de oorlog, waarbij hij eist dat zijn broer vecht in plaats van zich in zijn kamers te verstoppen met Helena, toont de complexe mix van ergernis, liefde en plicht die hun relatie kenmerkt. Hector is te eervol om zijn broer te verlaten, maar te helder van blik om zijn tekortkomingen niet te zien.

Hij was ook close met zijn neef Aeneas, zoon van Aphrodite en de Trojaanse edelman Anchises, die de op één na grootste strijder was onder de Trojanen en Hectors meest betrouwbare bondgenoot. De Lyciërs, geleid door de helden Sarpedon en Glaucus, waren Troje's belangrijkste bondgenoten en vochten naast Hector gedurende de gehele oorlog.

Hectors daden worden voornamelijk opgetekend in de Ilias, waar hij verschijnt als de drijvende aanvallende kracht van de Trojaanse militaire macht gedurende het gehele gedicht.

Uitdaging van het Enkelvoudig Gevecht: In het zevende boek daagt Hector elke Griekse kampioen uit voor enkelvoudig gevecht. Nadat andere krijgers aarzelen, wordt Ajax de Grote door loting gekozen. De twee vechten de hele dag tot een eervolle remise; bij het vallen van de nacht wisselen ze geschenken uit, een gebaar van wederzijds respect tussen strijders dat de vijandelijkheden van de oorlog overstijgt. Hector geeft Ajax zijn zilveren zwaard, een keuze die beide mannen zou achtervolgen.

Doorbreken van de Griekse Muur: In een van de meest dramatische passages van de Ilias leidt Hector de Trojanen in een aanval op de verdedigingsmuur die de Grieken rondom hun schepen hadden gebouwd. Hij breekt door de poort met een rotsblok dat te groot is voor twee gewone mannen om op te tillen, terwijl hij uitroept dat het uur van Troje's overwinning is aangebroken. De daaropvolgende gevechten in het schepengebied zijn het dichtstbij dat Troje komt om de oorlog volledig te winnen.

Het doden van Patroclus: Het doden van Patroclus, Achilles' naaste metgezel, is Hectors meest fatale daad. Patroclus was de strijd ingegaan in Achilles' wapenrusting en had de Trojanen teruggedreven. Apollo sloeg hem van achteren, verdoofde hem en ontdeed hem van zijn wapenrusting; toen verwondde de Trojaan Euphorbus hem. Maar het was Hector die de dodelijke stoot gaf met zijn speer. Hij ontdeed het lichaam van Patroclus vervolgens van Achilles' goddelijke wapenrusting en trok die zelf aan, een daad van triomfantelijke hubris die zijn eigen ondergang bezegelde, want Achilles zou nu de oorlog hervatten, brandend van wraakzucht.

Het Bijeenhouden van het Trojaanse Leger: Gedurende de Ilias verricht Hector het voortdurende en minder glamoureuze werk van een echte bevelhebber: de angstigen aanmoedigen, de luie berispen, allianties functioneel houden, en persoonlijk voorop leiden wanneer de linie wankelt. Zijn moed was niet de berserker-woede van Achilles maar de gestage, gewilde vastberadenheid van een man die plicht boven zelfbehoud heeft gesteld.

Hectors belangrijkste bondgenoot was zijn neef Aeneas, de zoon van Aphrodite en een prins van de zijlijn van het Trojaanse koningshuis. Aeneas was de op één na grootste Trojaanse krijger en Hectors meest vertrouwde luitenant. De twee vulden elkaar aan, Hector als de opperstrijder en inspirerende bevelhebber, Aeneas als de standvastige, betrouwbare tweede die hen allemaal zou overleven.

De Lyciërs onder Sarpedon (zoon van Zeus zelf) en Glaucus waren Troje's machtigste buitenlandse bondgenoten. Sarpedon in het bijzonder was een strijder van bijna-Hectoriaanse kaliber, en zijn dood door de handen van Patroclus was een verwoestende klap voor Troje. De Thraciërs, geleid door Koning Rhesus, en de Amazonen (in post-Homerische traditie) stuurden ook troepen om Troje te steunen.

De god Apollo was Hectors goddelijke patroon, die consequent ingreep om hem te beschermen en zijn Griekse vijanden te verwarren. In Hectors laatste gevecht verliet Apollo hem pas toen Zeus zijn bescherming oplichtte, de goddelijke machinerie van het lot die zich ten slotte tegen de held keerde.

Zijn voornaamste vijand was Achilles, of liever gezegd, de figuur die Achilles werd na de dood van Patroclus. Voor die gebeurtenis was Achilles afwezig geweest van de strijd; Hector had hem nooit ontmoet. Toen Achilles terugkeerde, brandend van verdriet en woede, was hij iets dat het menselijke oversteeg, een dodende kracht waarvan de goden zelf zeiden dat ze moeilijk te weerstaan was. Hector begreep dat hij Achilles niet kon verslaan maar koos er toch voor hem te confronteren in plaats van achter Troje's muren te vluchten en zijn eer te verliezen.

De dood van Hector beslaat de culminerende boeken van de Ilias en is een van de meest zorgvuldig geconstrueerde tragische reeksen in de wereldliteratuur. Na de dood van Patroclus ontving Achilles nieuwe goddelijke wapenrusting gesmeed door Hephaestus zelf en keerde terug naar de strijd met het expliciete voornemen Hector te doden. De Trojanen, verschrikt door zijn hernieuwd verschijnen, vluchtten achter de muren, behalve Hector, die alleen voor de Scaeaanse Poort stond.

Koning Priamus en Koningin Hecuba smeekten beiden vanaf de muren hun zoon naar binnen te komen. Hector stond daar, en toen Achilles naderde, faalde zijn vastberadenheid even: hij draaide zich om en rende. Achilles achtervolgde hem drie keer rondom de muren van Troje terwijl de goden vanuit de Olympus toekeken. Zeus zelf woog de lotsbeschikkingen van de twee mannen op zijn gouden schalen, en het lot van Hector zonk neer.

Athena, altijd vijandig tegenover Troje, greep nu beslissend in. Ze verscheen aan Hector in de gedaante van zijn broer Deiphobus, en beloofde naast hem te staan in het gevecht. Aangemoedigd door deze schijnbare steun stopte Hector met rennen en keerde zich om om Achilles te confronteren. Hij stelde voor dat de overwinnaar het lichaam van de verliezer aan zijn volk terug zou geven voor een behoorlijke begrafenis. Achilles weigerde, het enige antwoord dat zijn verdriet toestond was totale vernietiging.

Ze vochten, en Achilles dreef zijn speer door de enige opening in Hectors wapenrusting, de keel. Terwijl Hector stervend lag smeekte hij Achilles zijn lichaam aan zijn ouders terug te geven. Achilles weigerde opnieuw, en verklaarde dat hij Hector rauw had willen opeten. Hectors laatste woorden waren een profetie: dat Achilles binnenkort zou sterven bij de Scaeaanse Poort, gedood door Paris en Apollo.

Achilles bond Hectors lichaam vervolgens bij de enkels aan zijn strijdwagen, met de oorlogsriem die Hector eerder aan Ajax had gegeven bij hun eerdere uitwisseling, en sleepte het door het stof voor de muren van Troje en rondom Patroclus' begrafenisstapel. Dit deed hij herhaaldelijk gedurende twaalf dagen. De goden, verontwaardigd door deze ontheiliging, stuurden Apollo om het lichaam voor bederf te behoeden, en uiteindelijk stuurde Zeus Thetis om Achilles te adviseren een losprijs te accepteren. Priamus kwam alleen bij nacht naar Achilles' tent, en in een scène van aangrijpende menselijke tederheid weenden de oude koning en de man die zijn zoon had gedood samen en kwamen tot een overeenkomst. Hectors lichaam werd teruggegeven, en Troje rouwde elf dagen om zijn kampioen voordat de Ilias eindigt.

Hector bekleedde een opmerkelijke positie in de antieke cultuur: hij was een Trojaan, technisch gezien een vijand van de Grieken, maar hij werd vereerd en bewonderd in de gehele Griekse wereld als een toonbeeld van heroïsche deugd. De Grieken waren bereid een heroïsch ideaal te eren zelfs wanneer het werd belichaamd door hun vijand, een gesofisticeerde morele grootmoedigheid die veel onthult over hoe zij heldendom begrepen.

Een helteritus van Hector werd onderhouden in Thebe in Boeotia, waar de traditie hield dat zijn botten op aanwijzing van een orakel naartoe waren gebracht. De Thebanen hadden een bijzondere affiniteit voor hem, wellicht omdat hun stad, net als Troje, gedoemd was tot vernietiging en haar eigen ervaring had met heroïsch verzet tegen overweldigende kracht.

In de late oudheid werd Hector opgenomen in de middeleeuwse traditie van de Negen Helden, negen historische en legendarische figuren die werden beschouwd als de grootste voorbeelden van ridderdeugd. Naast klassieke figuren als Julius Caesar en Alexander de Grote, en bijbelse figuren als David en Jozua, werd Hector opgenomen als het voornaamste voorbeeld van heidense heroïsche waarde. Deze opname, in een christelijk middeleeuws Europees kader, getuigt van de buitengewone duurzaamheid van zijn reputatie over meer dan tweeduizend jaar.

Het beeld van Hector die afscheid neemt van zijn vrouw Andromache en zijn zoontje Astyanax, het kind verschrikt door zijn vaders gepluimde helm, Hector lachend en hem afzettend om de jongen te kussen, werd een van de meest geliefde huiselijke scènes in de klassieke literatuur, eindeloos gereproduceerd en aangehaald als het menselijke gezicht van de kosten van oorlog.

Hectors voornaamste literaire monument is Homerus' Ilias, waar hij over vierentwintig boeken met buitengewone psychologische diepte wordt afgebeeld. Homerus geeft hem enkele van de meest humaniserende momenten van het gedicht: zijn tedere scène met Andromache en Astyanax bij de Scaeaanse Poort, zijn complexe omgang met Paris, zijn eenzame stand voor de muren, en zijn stervende uitwisseling met Achilles. Geen enkele antieke tekst geeft een rijker portret van een strijder die ook een echtgenoot, vader, zoon en leider is die het volle gewicht van verantwoordelijkheid draagt.

Zijn dood en de nasleep ervan inspireerden vele latere werken. De Griekse tragedieschrijvers behandelden herhaaldelijk thema's uit de Trojaanse Oorlog, en de figuur van Andromache die Hector beweent verschijnt in Euripides' Andromache en Trojaanse Vrouwen. Vergilius' Aeneis houdt Hectors herinnering levendig door Aeneas, die droomt van zijn dode neef voor de val van Troje en door Hectors geest wordt gezegd te vluchten en Troje's heilige voorwerpen naar een nieuw vaderland te brengen.

In beeldende kunst verschijnt Hector op talrijke Griekse vazen: zichzelf wapenend voor de strijd, vechtend met Ajax, en het meest ontroerend in afbeeldingen van zijn afscheid van Andromache. De losprijs-scène, waarin Priamus voor Achilles knielt om het lichaam van zijn zoon terug te krijgen, was een geliefd onderwerp van vaasschilders en latere beeldhouwers, die het meest buitengewone moment van menselijke verbinding over de kloof van vijandschap vastlegde.

In de middeleeuwse en renaissance literatuur werd hij gevierd als een model van ridderlijkheid in werken van Chaucers Troilus en Criseyde tot Shakespeares Troilus en Cressida. De twintigste eeuw is bijzonder aangetrokken tot zijn verhaal: hij speelt een centrale rol in de poëtische hervertellingen van de Ilias door Derek Jacobi en Christopher Logue, en in Pat Barkers The Silence of the Girls, dat het verhaal hervertelt vanuit het perspectief van Briseis terwijl het Hectors menselijkheid scherp contrasteert met Achilles' allesverslindende woede.